Remedie tegen vastgoedverdriet – Column Henry Meijdam

Leegstand is een complex probleem dat om denken op lange termijn vraagt. Maar in beleidskeuzes is er wel degelijk een remedie tegen het vastgoedverdriet te vinden, betoogt Henry Meijdam, voorzitter Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur en eigenaar van het adviesbureau Meijdam en Overmars.

Door: Henry Meijdam

De kwaal van het leegstaande vastgoed

Zoals trage rivieren zich door oneindig laagland slingerden, rijgen nu leegstaande panden een kralenkoord van vastgoedverdriet aan elkaar. Miljoenen meters staan leeg. Vastgoedondernemers, overheden, institutionele beleggers en pensioenfondsen krabben zich vertwijfeld achter het oor. Wat te doen met al die lege ruimtes? Ruimtes, die niet alleen leeg staan, maar bovendien meestal nog voor een veel te hoge waarde in de boeken staan. Alleen wanneer je in sprookjes gelooft vindt je op afzienbare termijn een koper voor de op de balans opgenomen bedragen. Reden genoeg voor zorgen bij eigenaren, overheden en de samenleving, aanstarend tegen dreigende verpaupering. Het meest klemmend speelt dit bij panden, die met hoge financieringslasten zijn verworven, in tijden waarin de rente nog aanmerkelijk hoger was, dan heden ten dage. Verlies nemen is niet de meest favoriete activiteit van een ondernemer. Maar rentelasten drukken ook zwaar.

Het moet opgelost, hoor je alom, bouwstops, regelgeving, veel wordt van stal gehaald. Maar is er wel een oplossing? Of moeten we gewoon wachten tot de “Verelendung” zo ver gaat dat herinvestering weer loont. Voor een deel zal dit zeker het geval zijn. Verliezen zullen genomen moeten worden om herinvestering mogelijk te maken. De overheid kan een beetje helpen door planologische kaders die dwingen tot overweging van gebruik of herontwikkeling van bestaande panden, vooraf te laten gaan aan nieuwbouwplannen, maar dat zal (lang) niet alles oplossen. De “ladder van Lansink” voor de leegstand. Maar zelfs dit soort maatregelen kan niet voorkomen, dat dit proces van “au” gaat. Er zal pijn geleden worden.

Leegstand schande

Nieuwe concepten zullen moeten worden ontwikkeld. Kantorenparken, zeker die locaties die tegen woonbebouwing aan liggen, moeten transformeren tot wonen werken en winkelen. De scheiding tussen de functies moet in de bedrijvenparken zeer kritisch worden bezien. Er is ook niet altijd noodzaak meer toe. Veel van onze arbeidsplaatsen leveren immers geen hinder voor derden buiten het gebouw op.
Sloop op strategische locaties zal verder ruimte moeten creëren voor een parkachtige groene inrichting van gebieden met ruimte voor een variëteit aan activiteiten. De gezinsverdunning helpt ons. Dit creëert een behoefte, los van de vervangingsvraag, naar ongeveer 650.000 nieuwe wooneenheden.

Medicatie op lange termijn

Een column moet, vind ik, een beetje vrolijk eindigen. De oplossing van een vraagstuk bieden. Helaas, dit keer kan ik die ambitie niet waarmaken. Dit vergt tijd, volharding en bestuurlijke moed. En die combinatie kom je niet alle dagen tegen.
Maar er kan meer dan op dit moment gebeurt. Maar ook hiervoor heilige huisjes worden geslecht. De scheiding, wonen, werken, recreëren moet allereerst op de helling. Er zijn al een aantal initiatieven, maar de olievlek moet zich zo snel mogelijk vergroten. En dan nog zal het tijd kosten. Het is leuk om gloedvolle verhalen te vertellen maar de lange termijn van transformaties, verplicht ons eerlijk te zijn over het feit dat dit probleem voorlopig een blijvertje zal zijn.

Maar, niet hopeloos. Als er om te beginnen een rem (dus geen verbod!!!) komt op nieuwbouw, in die gevallen wanneer bestaande gebouwen tegen betaalbare kosten in de behoefte kunnen voorzien, kan dat het probleem helpen oplossen. Dat lijkt in te druisen tegen de vrijheid om iets nieuws te doen. Maar, met een probleem van deze omvang, is een begeleidende overheidsrol onontkoombaar. Het gaat om een mix van beleidskeuzes en handelen:
– Ruimte voor nieuwe ideeën,
– Een rem op onnodige nieuwbouw en vooral
– Afstappen van de heilige huisjes van de ruimtelijke ordening.

Een mix die geen genezing brengt, maar wel verlichting kan geven. Het immuunsysteem van de patiënt zal vervolgens de kracht tot herstel moeten leveren. Het wordt een lange weg, maar geen onoverzichtelijke. De tijd is aan onze kant.
Kortom moed houden, slim samenwerken en doorgaan. Dat is het devies. Leegstand is geleidelijk ontstaan, de kwaal zal ook geleidelijk moeten verdwijnen.

Meer lezen?

Kom zaterdag 15 november van 16.30-17.30 uur naar Stadsleven ‘Leeg is het nieuwe vol’ op Kantor en klik door naar ons dossier ‘Leeg is het nieuwe vol’ voor meer artikelen over dit onderwerp.